Kitle Fonlama Tarihi Serisi – 13: Yatırımın Demokratikleşmesi: ASSOB ve Öz Sermayenin Platformlaşması (2007)

Kitle Fonlama Serisi – 13: Kitle fonlama ne zaman bir yatırım aracı haline geldi?
2007’de, Avustralya’da!
Ödül (ArtistShare) ve Borç (Zopa) modellerinden sonra, kitle fonlamanın en büyük yatırım ayağı resmen doğdu.
Özgür Eralp Trinkfon Kitle Fonlama Platformu AŞ için hazırladığı bu makalede:
Dünyanın ilk Öz Sermayeye Dayalı Kitle Fonlama (Equity Crowdfunding) platformu ASSOB’u (Australian Small Scale Offerings Board) ve kuruluş hikayesini,
Platformun, geleneksel aracıları atlayarak bireysel yatırımcılara erken aşama şirketlere ortak olma fırsatını nasıl sunduğunu,
Bu modelin İngiltere’de CrowdCube ile nasıl yayıldığını ve küresel yatırım pazarını nasıl demokratikleştirdiğini inceliyor.
Kitle fonlamanın, risk sermayesi dünyasına kapı aralamasını ve yatırımın nasıl demokratikleştiğini görmek için makaleye göz atın.
hashtag#KitleFonlamaSerisi hashtag#EquityCrowdfunding hashtag#ÖzSermaye hashtag#ASSOB hashtag#CrowdCube hashtag#Yatırım hashtag#Startup hashtag#Fintech hashtag#Trinkfon

Kitle fonlama serimizde, uygulamanın tarihini (Göbeklitepe), isim babasını (Michael Sullivan) ve ödül (ArtistShare) ile borç (Zopa) modellerinin dijital başlangıcını inceledik. Serimizin bu on üçüncü makalesinde, kitle fonlamanın en büyük yatırım koluna, yani Öz Sermayeye Dayalı Kitle Fonlamanın (Equity Crowdfunding) platformlar aracılığıyla resmen doğuşuna odaklanıyoruz.

2007 yılında Avustralya’da başlatılan Avustralya Küçük Ölçekli Arz Kurulu (ASSOB – Australian Small Scale Offerings Board), bu finansal devrimin öncüsü olarak kabul edilmektedir.

I. Geleneksel Öz Sermaye Zorlukları ve Dijital İhtiyaç

Öz sermaye finansmanı (bir şirketin hissesi karşılığında sermaye sağlamak), geleneksel olarak risk sermayesi fonları, melek yatırımcılar ve halka arz (IPO) gibi yüksek maliyetli ve erişimi kısıtlı kanallar aracılığıyla gerçekleşmekteydi. Küçük işletmeler ve erken aşama girişimler, özellikle akredite olmayan (bireysel) yatırımcılardan fon toplamakta büyük zorluk yaşıyordu.

Hatırlanacağı gibi, bu modelin ilk tohumları 13. yüzyılda Tüccar Ortaklıkları ile atılmıştı (Seri III). Ancak 2000’li yıllara gelindiğinde, teknolojinin getirdiği aracısızlaşma potansiyeli, bu köklü fikri dijital bir platforma taşımayı mümkün kıldı.

II. ASSOB: Dünyanın İlk Öz Sermaye Platformu (2007)

Avustralya’daki yetkililer, küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ) sermaye bulma zorluğunu çözmek amacıyla 2007 yılında ASSOB’u (Australian Small Scale Offerings Board) başlattı.

ASSOB, dünyanın bilinen ilk öz sermayeye dayalı kitle fonlama platformu olarak kabul edilmektedir. Bu platformun getirdiği yenilik, finans dünyasında önemli bir kırılma noktası yarattı:

1. Doğrudan Yatırımcılara Erişim: ASSOB, küçük işletmelerin hisselerini, geleneksel borsa aracılarını atlayarak, doğrudan çok sayıda bireysel yatırımcıya sunmasını sağladı.
2. Kitle Finansmanı Karşılığı Mülkiyet: İşletmeler, topladıkları fonlar karşılığında şirketlerinde mülkiyet hissesi teklif ettiler. Bu, kitle fonlamanın sadece bağış (Donation) veya kredi (Lending) değil, aynı zamanda doğrudan yatırım (Equity) aracı olarak da kullanılabileceğini kanıtladı.
3. Kapsayıcılık: Platform, hem akredite (nitelikli) hem de akredite olmayan (sıradan) yatırımcıların, küçük miktarlarda da olsa erken aşama şirketlere yatırım yapmasına olanak tanıdı (düzenleyici çerçevesi dahilinde). Bu, yatırımın demokratikleşmesinde kritik bir adımdı.

Artık bireyler, büyük borsa için henüz hazır olmayan daha küçük ve yenilikçi şirketlere doğrudan yatırım yapabilir hale geldi.

III. Küresel Yayılım ve CrowdCube’ün Rolü

ASSOB, öz sermaye fonlamanın başarısını kanıtladıktan sonra, bu model küresel olarak yayıldı:

• Birleşik Krallık ve CrowdCube (2011): Öz sermayeye dayalı kitle fonlaması, Kuzey Yarımküre’ye nispeten geç geldi. 2011 yılında İngiltere’de CrowdCube’ün piyasaya sürülmesi, Avrupa’da bu yatırım seçeneğinin yaygınlaşmasının önünü açtı. CrowdCube, kısa sürede dünyanın en büyük kitle fonlama platformlarından biri haline geldi.
• ABD ve JOBS Yasası: Amerika Birleşik Devletleri, hukuki düzenlemeler nedeniyle biraz daha beklemek zorunda kaldı. Öz sermaye kitle fonlamasını yasallaştıran ve yasal çerçeveye oturtan JOBS (Jumpstart Our Business Startups) Yasası ancak 2012’de yürürlüğe girdi.

Sonuç: ASSOB, dijital çağa girerken kitle fonlamayı kalıcı bir yatırım sınıfı olarak konumlandırmıştır. Öz sermaye kitle fonlaması, sadece girişimciler için yeni bir sermaye kaynağı olmakla kalmamış, aynı zamanda bireysel yatırımcılara da yüksek büyüme potansiyeli olan şirketlere erken aşamada ortak olma imkanı sunarak, finansal erişimi demokratikleştirmiştir. Bugün bu model, Türkiye dahil birçok ülkede (SPK lisanslı platformlar) yasal çerçevelerle desteklenerek girişim ekosisteminin can damarı haline gelmiştir.