Kitle Fonlama Tarihi Serisi – 1: Göbeklitepe, Tarihin Sıfır Noktasında Topluluk Finansmanı Mümkün müydü?

Özgür Eralp Trinkfon Kitle Fonlama Platformu AŞ için hazırladığı Trinkfon Kitle Fonlama Serisi – 1 makalesi ile, finansmanın köklerine iniyor ve tarihin sıfır noktası olan Göbeklitepe’yi Emeğe Dayalı Kitle Fonlamanın en eski ve en çarpıcı örneği olarak değerlendirmelerinize sunuyor.

Giriş: Bir Fikir ve Tarihe Yolculuk

Kitle fonlama (Crowdfunding) denilince aklımıza genellikle Kickstarter, IndieGoGo veya SPK lisanslı dijital platformlar gelir. Oysa bu seride, bu modern finansman modelinin kökenlerinin sandığımızdan ne kadar eskiye uzandığını, hatta tarihin sıfır noktasına kadar inebileceğimizi göreceğiz.

Bu ilginç yolculuğun ilk durağı, bir sohbet esnasında sevgili dostum Yuksel SAMAST ‘ın ortaya attığı bir fikirle başladı: Göbeklitepe, dünyanın ilk kitle fonlama örneği olabilir mi?

Göbeklitepe: Neolitik Çağın Mimarlık Dehası

Şanlıurfa’nın Haliliye ilçesi yakınlarında yer alan Göbeklitepe, MÖ 9600–9500 yıllarına tarihlenir ve bilinen en eski tarihî yapıdır. Popüler kaynaklarda “tarihin sıfır noktası” olarak anılan bu alan, tarım ve yerleşik hayata geçişten önce, avcı-toplayıcı topluluklar tarafından inşa edilmiştir.

Bu gerçeği anlamak, kitle fonlama potansiyelini kavramak için kritik öneme sahiptir.

Kireçtaşı, 20 Ton ve Koordinasyon

Göbeklitepe’deki T şeklindeki dikilitaşlar ve heykellerin yapımında çoğunlukla kireçtaşı kullanılmıştır. Yerleşme çevresinde bulunan kireçtaşı ocakları, işlikler ve yarım kalmış örnekler; bu taşların yerinde kabaca şekillendirildikten sonra, kilometrelerce ötedeki yerleşmeye taşındığını gösteriyor.

Buradaki zorluk sadece yontma işi değil:

1. Ağırlık: Kimi dikilitaşlar 20 ton ağırlığa ulaşır.
2. Lojistik: Bu devasa taşları birkaç kilometre öteye taşımak.
3. İşgücü: Bunları yontmak, taşımak ve kullanarak bir yapı inşa etmek önemli bir işgücü ve yüzlerce kişinin koordineli, uzun süreli çalışmasını gerektirir.

Avcı-toplayıcı bir toplumda, bu çapta bir projeyi finanse etmek (veya en azından gerçekleştirmek) nasıl mümkün oldu?

Kitle Fonlamanın Neolitik Tanımı

Modern kitle fonlama, “belirli bir amaç için kitlenin kaynaklarını birleştirmesi” anlamına gelir. Göbeklitepe bağlamında bu kaynak para değil, gönüllü emek ve yiyecek (beslenme) gücü olmalıdır:

• Proje: Kutsal veya kültürel bir amaç için anıtsal bir yapı (Tapınak).
• Kitle: Bölgedeki farklı avcı-toplayıcı gruplar.
• Fonlama Türü: Emeğe Dayalı Fonlama (Labor-Based Crowdfunding) veya Bağışa Dayalı Takas (Donation/Barter).

Arkeologlar, Göbeklitepe’nin bir yerleşim yeri değil, büyük ihtimalle farklı grupların belirli zamanlarda bir araya gelip ritüeller düzenlediği bölgesel bir toplanma merkezi olduğunu düşünüyorlar. Bu durum, “fonlamanın” nasıl gerçekleştiğine dair güçlü bir ipucu sunuyor:

1. Gönüllü Katkı: Bölgedeki farklı topluluklar, dini ve sosyal bir zorunlulukla (ödül olarak manevi prestij veya tapınma hakkı) kendi paylarına düşen dikilitaşı yontmak, taşımak veya inşaatta çalışmak üzere emeklerini tahsis etmiş olabilirler.
2. Kaynak Sağlama: Yüzlerce kişinin uzun süre çalışması, onların o süre zarfında beslenmesini gerektirir. Bu da, çalışanların veya katılan toplulukların avcılık, yiyecek toplama ve hazırlama gibi hayatta kalma kaynaklarını (fonlarını) ortak bir amaç için geçici olarak bir araya getirdiği anlamına gelir.
3. Sürdürülebilirlik: Bu büyük projenin sürdürülebilirliği, dönemsel olarak farklı grupların katkı sağlamaya devam etmesiyle mümkün olmuştur.

Göbeklitepe, bir avcı-toplayıcı toplumun, hayati önemdeki yiyecek ve emek kaynaklarını, o dönemin şartlarında dahi dev bir altyapı projesini tamamlamak üzere seferber edebileceğini göstermesi açısından, tarihin en eski topluluk destekli finansman (kitle fonlama) denemesi olarak kabul edilmeyi hak etmektedir.

Sonuç ve Serinin Devamı

Her ne kadar bu fikri internette somut bir veriyle destekleyemesem de, o dönem şartlarını ve arkeolojik bulguları analiz ettiğimizde, Göbeklitepe’yi emeğe dayalı kitle fonlamanın ilk örneği olarak saymak mantıksal bir çıkarımdır. Bu konuyu uzmanlarına bırakıp, sevgili dostlarım araştırmacı yazar Nezih Kuleyin Nezih Kuleyin ve hukukçu yazar ve Göbektepe’nin yer aldığı Şanlıurfalı Av. Cüneyd Altıparmak’tan bu konuyu daha derinlemesine araştırmalarını isteyeceğim.

Gelecek makalelerde, Kâbe’nin inşası, Alexander Pope’un abonelik modeli, Özgürlük Anıtı ve daha pek çok tarihsel örneği detaylıca ele almaya gayret edeceğim.

Sizce Göbeklitepe, modern kitle fonlamanın manevi atası sayılabilir mi? Yorumlarınızı ve düşüncelerinizi merak ediyorum!

#KitleFonlamaSerisi #Göbeklitepe #Crowdfunding #EmeğeDayalıFonlama #TarihinSıfırNoktası #Trinkfon #AlternatifFinans #Arkeoloji

Özgür Eralp