Kitle Fonlama Serisi – 12: Kavramın İcadı: “Crowdfunding” Kelimesinin Doğuşu (2006)

Kitle Fonlama Tarihi Serisi – 12: Binlerce yıllık bir uygulama (Göbeklitepe, Mozart, Zopa), resmi ismine ne zaman kavuştu? Sadece 2006’da!
Özgür Eralp‘in Trinkfon Kitle Fonlama Platformu AŞ için hazırladığı bu makalede:
“Crowdfunding” teriminin mucidi olan Amerikalı yazar Michael Sullivan’ı ve 12 Ağustos 2006 tarihli o kritik blog yazısını,
Bu kelimenin icadının, kitle fonlamanın dağınık bir pratik olmaktan çıkıp, nasıl bir finansal model ve hukuki çerçeve gerektiren bir endüstriye dönüştüğünü inceliyoruz.
Bir kelimenin, bir endüstrinin geleceğini nasıl sonsuza dek değiştirdiğini görmek için makaleye göz atın.
hashtag#KitleFonlamaSerisi hashtag#Crowdfunding hashtag#KavramınDoğuşu hashtag#MichaelSullivan hashtag#FinansalTarih hashtag#Trinkfon hashtag#Fintech

Kitle fonlama serimizde, Göbeklitepe‘den Zopa‘ya kadar bu uygulamanın binlerce yıllık tarihini inceledik. Ancak bu kadar köklü bir pratiğin, modern finans sözlüğündeki yerini alması, yani bir isme kavuşması, şaşırtıcı derecede yakın bir tarihte gerçekleşti.

Serimizin bu on ikinci makalesinde, tüm bu tarihsel ve dijital gelişimi tek bir çatı altında toplayan, endüstrinin çehresini sonsuza dek değiştiren o an’a odaklanıyoruz: “Crowdfunding” (Kitle Fonlaması) teriminin icat edilmesine.

I. Binlerce Yıllık Pratiğe İsim Vermek

Daha önce de gördüğümüz gibi, toplu fon toplama pratikleri eski çağlara dayanmaktadır: Özgürlük Anıtı, Pope’un İlyada çevirisi, hatta Mescid-i Nebevi’nin inşası, özünde kitle fonlamasıydı. Ancak 2000’li yılların başına kadar, bu farklı uygulamaları tanımlayan tek, genel ve kapsayıcı bir terim yoktu. Bu, finansal bir kavramdan çok, birbirinden bağımsız sosyal ve ticari eylemler dizisi olarak görülüyordu.

İnternetin yaygınlaşması ve ArtistShare (2001) ile Zopa (2005) gibi dijital platformların ortaya çıkmasıyla birlikte, bu kolektif finansman yöntemini tanımlayacak bir kelimeye acil ihtiyaç doğdu.

II. Michael Sullivan ve 12 Ağustos 2006

“Kitle Fonlaması” kelimesinin internetteki bilinen ilk kullanımı, 12 Ağustos 2006 tarihinde gerçekleşti. Bu terimin mucidi, Amerikalı yazar ve girişimci Michael Sullivan‘dır.

Sullivan, o dönemde video blog yazarları (vlogger’lar) için bir destek platformu olan fundavlog’u işletiyordu. Projesinin ardındaki fikri ve çevrimiçi bağış toplamanın daha geniş kavramını açıklamak isteyen Sullivan, bir blog makalesi yayınladı.

Bu makalede, insanlardan gelen toplu bağışları açıklamak için kısa ve akılda kalıcı bir yola ihtiyaç duyduğunu belirterek, akla gelen en doğru tanımı seçti ve şunları yazdı:

“Pek çok şey önemli faktörlerdir, ancak ‘kalabalık’tan sağlanan finansman, diğer her şeyin dayandığı ve üzerine inşa edildiği temeldir. Bu nedenle, Kitle Fonlaması (Crowdfunding), fundavlog’un bu temel unsurunu açıklamama yardımcı olacak doğru bir terimdir.”

Böylece, İngilizce ‘crowd’ (kalabalık/kitle) ve ‘funding’ (fonlama/finansman) kelimelerinin birleşimiyle, endüstriye adını veren terim doğmuş oldu.

III. Önemi ve İcadın Etkisi

Michael Sullivan’ın fundavlog projesi nihayetinde başarısız olsa da, icat ettiği terim, modern finans endüstrisinin çehresini sonsuza dek değiştirdi. Bu kelimenin icadı, görünüşte basit ancak çığır açıcı bir gelişmeydi, çünkü:

1. Kavramsal Birleştirme: Yüzlerce yıllık dağınık pratikler (himaye, abonelik, bağış, ortaklık) tek bir çatı altında toplandı ve finansal bir model olarak tanınması sağlandı.
2. Yaygınlaşma: Basit ve açıklayıcı etimolojisi sayesinde kelime hızla yayıldı. Bu terim, daha sonra kurulacak olan Kickstarter (2009) ve Indiegogo gibi platformların kendilerini tanımlaması için temel pazarlama ve hukuki çerçeveyi oluşturdu.
3. Hukuki Çerçeve: Terimin yaygınlaşması, hükümetlerin ve finansal düzenleyicilerin (örneğin ABD’deki JOBS Yasası veya Türkiye’deki SPK Tebliği) bu yeni finansal aktiviteyi tanımlaması, düzenlemesi ve yasal bir çerçeveye oturtması için zorunlu bir adım oldu.

Sonuç: Kitle fonlaması, terim icat edilmeden önce de vardı; ancak isimlendirilmesi, onun bir finansal fenomen olarak tanınmasını, ölçülmesini ve küresel ölçekte büyümesini mümkün kıldı. Michael Sullivan’ın 2006’daki blog yazısı, binlerce yıllık bir pratiğin modern çağa resmi olarak “adım atma” anı olarak tarihe geçmiştir.