Kitle Fonlama Serisi – 11: Finansın Aracısızlaşması: Zopa ve P2P Kredilendirmenin Doğuşu (2005)
Kitle Fonlama Serisi – 11: Kredilendirme artık sadece bankaların olduğu bir finansal alan değil!
2005 yılında Londra’da kurulan Zopa, yüzyıllardır süren bankacılık sistemine alternatif olarak, ilk Eşler Arası Kredilendirme (P2P Lending) platformunu başlattı.
Özgür Eralp‘in Trinkfon Kitle Fonlama Platformu AŞ için hazırladığı bu makalede:
Zopa’nın, borç verenlerle borç alanları doğrudan bir araya getirerek finansal aracıları nasıl ortadan kaldırdığını,
Borca Dayalı Kitle Fonlama (Crowdfunding) modelinin dijitalleşerek nasıl milyar dolarlık bir sektöre dönüştüğünü,
Lending Club ve Prosper gibi platformların bu modeli nasıl küresel çapta yaydığını inceliyoruz.
2008-2009 krizinden sonra hızlanan ve finansal hizmetleri demokratikleştiren bu devrimin başlangıcını görmek için makaleye göz atın.
hashtag#KitleFonlamaSerisi hashtag#Zopa hashtag#P2PLending hashtag#EşlerArasıKredilendirme hashtag#FinansalTeknoloji hashtag#Fintech hashtag#Crowdfunding hashtag#Trinkfon
Kitle fonlama serimizde, bağış (Göbeklitepe), öz sermaye (Tüccar Ortaklıkları) ve ödül (Pope, ArtistShare) modellerinin tarihsel evrimini inceledik. Serimizin bu on birinci makalesinde, kitle fonlamanın bir diğer büyük ayağı olan Borca Dayalı Kitle Fonlamanın veya bilinen adıyla Eşler Arası Kredilendirmenin (Peer-to-Peer/P2P Lending) dijital başlangıcına odaklanıyoruz: Zopa.
2005 yılında Londra’da kurulan Zopa, yüzyıllardır sadece bankaların tekelinde olan kredilendirme işini dijital teknoloji sayesinde kitleye açarak, finansal dünyada devrim niteliğinde bir aracısızlaşma süreci başlattı.
I. Geleneksel Bankacılığın Tekeli ve Dijital Fırsat
Yüzyıllar boyunca, borç verme ve alma süreçleri tamamen bankaların kontrolündeydi. Bu sektörde çalışmak için gereken teknolojiye, bilgiye ve güvene sahip olanlar yalnızca finansal kurumlardı. Ancak 2000’li yılların başında internet bankacılığının gelişmesi, teknolojinin yaygınlaşması ve bilgiye erişimin artmasıyla bu durum değişmeye başladı.
Zopa’nın kurucu ekibi, daha önce internet bankacılığı hizmetleri (özellikle EGG Banking) için çalışarak bu alanda derin bir deneyim kazanmıştı. Bu ekip, teknolojik ilerlemeyle birlikte artık yeni bir finansal sistem getirmenin mümkün olduğunu gördü: Eşler Arası Kredilendirme.
II. Zopa: İlk Dijital Kitle Kredisi Platformu (2005)
Zopa, 2005 yılında Londra’da piyasaya sürülerek ilk kitlesel kredi platformu olma unvanını aldı. Şirketin temel amacı basitti: Ödünç verecek fazla parası olan (yatırımcılar/kredi verenler) ve geleneksel bankalara göre daha adil şartlarla borç alması gereken (borçlular) insanları doğrudan bir araya getirmekti.
Zopa Modelinin Finansal Önemi:
- Aracısızlaştırma: Zopa, geleneksel bankacılık aracısını ortadan kaldırarak hem borç verenlere daha yüksek getiri (banka kâr marjının bir kısmını alarak) hem de borçlulara daha düşük faiz oranları (banka işletme maliyetlerinin azalmasıyla) sunmayı hedefledi.
- Kitle Finansmanı: Fonlama, büyük kurumlardan değil, platform üzerinden bir araya gelen bireylerden (kitle) sağlandı. Bu, kitle fonlamanın borç temelli versiyonunu dijitalleştirdi.
- Başarı ve Kurumsallaşma: Zopa’nın modeli yıllar boyunca başarılı bir şekilde işledi ve platformun 2016 yılında Birleşik Krallık’ta bankacılık lisansı almasını sağladı. Bu, P2P modelinin sürdürülebilirliğini ve geleneksel finans sistemi içindeki meşruiyetini kanıtlayan önemli bir adımdı.
III. Borç Temelli Kitle Fonlamanın Yayılması ve Hızlanması
Zopa’nın Birleşik Krallık’taki başarısı, borç temelli kitle fonlamanın küresel çapta yayılmasına yol açtı.
- Hemen ertesi yıl, 2006’da ABD’de Lending Club ve Prosper gibi platformların lansmanı yapıldı. Bu platformlar, Amerika pazarında P2P kredilendirme hareketini başlattı.
- 2008-2009 Küresel Mali Krizi: Eşler Arası Kredilendirme (P2P Lending), bu krizden sonra açık ara hızlanmıştır. Geleneksel bankacılık sistemine duyulan güvenin azalması, birçok yatırımcı ve borçluyu Zopa ve benzeri alternatif, şeffaf ve birey odaklı dijital çözümlere yönlendirmiştir.
Sonuç: Zopa, kitle fonlamanın tarihinde bir kilometre taşıdır. Borca dayalı kitle fonlama modelini (Jonathan Swift’in sosyal kredi fonunun modern versiyonu) dijitalleştirerek, finansal hizmetleri demokratikleştirmiş ve bireylere hem yatırımcı hem de borçlu olarak bankaların dışında hareket etme gücü vermiştir. Bugün P2P Lending, milyarlarca dolarlık bir sektör olarak varlığını sürdürmektedir.
